Instrukapabligo
Hejmen ] Supren ]

 

Cxu ni riskas...?
Instrukapabligo
Instrui rete
Postnoto
Socioniko
El la landoj
Lerniloteko
Nekrologo

Radojica PetroviŠ:

Instrukapabligo kaj plilertigado de E-instruistoj

Resumo: Edukado kaj plilertigado de E-edukantoj estas grava kondicxo por disvastigo kaj plisukcesigo de instruado de Esperanto kiel rimedo de evoluo kaj pluekzisto de la Esperanto-komunumo, kaj gxi estas unu el la prioritataj agadkampoj de ILEI. Cxi tiu artikolo analizas bezonojn, celojn, celmodelon, celatojn, programon kaj efektivigeblon de instru-kapabligo kaj plilertigado de instruistoj kaj instruantoj de Esperanto.

ENKONDUKO

ILEI lauxdifine okupigxas pri E-instruado kaj zorgas pri fakaj kaj profesiaj bezonoj de esperantistaj instruistoj kaj instruantoj. Instrukapabligo kaj plilertigado estas unu el la plej gravaj bezonoj, pri kiu ILEI okupigxis cxefe en la teoria sfero, sed praktikaj agoj estas tre bezonataj tiukampe. La komitato de UEA en Telavivo 2000 kaj la Komitato de ILEI en Lovrano 2001 aprobis la Regularon pri Ekzamenoj pri Instrukapablo, sed gxis nun okazis ecx ne unu ekzameno de UEA/ILEI pri instrukapablo, nek la Internacia Ekzamen-Komisiono havas konkretajn planojn pri gxi. La Strategia Plano de UEA emfazas, interalie, la instruadon de Esperanto kaj plialtigon de profesieco en tiu kaj aliaj agadkampoj. Tiusence ankaux ILEI kiel kontrakta partnero de UEA en la eduka kampo havas certajn taskojn kaj apogon de UEA.

La celo de cxi tiu artikolo estas resumi la aktualan traktadon de cxi tiu temo en la rondoj de UEA kaj ILEI, kaj analizi la eblecon de transiro el la teoriaj sferoj al la tereno de praktika agado.

BEZONOJ KAJ CELOJ

La instruado de Esperanto dauxre estas pli amasa ekster la lernejoj ol ene. La oferto de E-kursoj renkontas la konkurencan oferton de aliaj fremdlingvaj kursoj, kun rigore kvalifikitaj instruistoj, rigore profesiaj instrumaterialoj kaj instrumedio, kaj kun pli klaraj perspektivoj de praktika uzeblo de lernota lingvo. Tiun malavantagxon de la instruoferto de Esperanto ne povas rekompenci gxiaj facileco kaj idea beleco nek la malmultekostaj aux ecx senpagaj kursoj. Necesas plenumi la kvalitpostulojn de moderna lingvoinstruado kaj adaptigxi al deziroj kaj bezonoj de la moderna homo. Tio ne eblas sen kvalifikitaj kaj bone trejnitaj instruistoj kaj altkvalitaj lerniloj. La problemo de manko de kompetentaj E-instruistoj de Esperanto kun adekvata diplomo farigxas ecx pli akra se aperas sxanco oficialigi la instruadon de Esperanto en lernejoj. Tiam edukinstancoj kaj lernejestraro postulas kompetentan instruiston kun formala pruvo de la kompetenteco. Jen profesiaj bezonoj de esperantistaj instruistoj kiujn ILEI devas prizorgi.

Gxenerale, la celo de Esperanto-komunumo en la eduka kampo estas plivastigo kaj plisukcesigo de Esperanto-instruado por produkti aktivajn esperantistojn - lingvouzantojn, organizantojn, gvidantojn, instruantojn kaj kulturkreantojn. Gxi plenumeblas per:

a)      Plialtigo de la nombro de edukitaj, kapablaj kaj plilertigataj E-instruistoj kaj kursgvidantoj;

b)      Plialtigo de la kvalito de E-instruado (programoj, instruantoj, lerniloj, instruformoj, ekzamenoj);

c)      Adekvata traktado de E-kulturo en instruprogramoj, lerniloj kaj kursoj cxiunivelaj kaj cxiuspecaj.

Por atingi cxi tiujn celojn necesas:  

1)      Difini programon de instrukapabligo kaj difini kriteriojn por agnoski la instrukapablon;

2)      Organizi trejnseminariojn kaj aliajn cxeestajn kaj malcxeestajn formojn de instrukapabligo kaj plilertigado kun necesa didaktika materialo;

3)      Difini programojn kaj kriteriojn por ekzamenoj pri instrukapablo kaj organizi la ekzamenojn.

CELATOJ

Estas diversaj terminoj uzataj kaj uzeblaj por la homoj kiuj instruas E-on. Instruisto de Esperanto estas esperantisto kiu profesie instruas E-on, edukita, trejnita kaj plenumanta aliajn kondicxojn por tiu okupigxo. Instruanto de Esperanto estas esperantisto kiu aktuale instruas E-on, sed ne nepre profesie, kaj ne nepre kvalifikite por la instruista profesio. Kursgvidantoj estas porokazaj kaj lauxbezonaj instruantoj en E-kursoj, praktike kun diversaj gradoj de kompetenteco, kiuj transprenas tiun rolon laux propra emo. Iuj asertas, ke neprofesiaj instruantoj sen aparta metodika trejnigxo povas esti pli sukcesaj produktante per siaj vervo kaj talento pli da novaj esperantistoj ol profesiaj kaj didaktike kompetentaj instruistoj de Esperanto. Tio povas okazi, sed ne estas regulo. Por konkurenci al ofertoj de instruado de aliaj fremdaj lingvoj, Esperanto devas havi same kompetentajn instruistojn kiel la aliaj lingvoj. Tamen, talentaj kaj lingve kompetentaj neprofesiaj instruantoj restas la plej amasa plenumforto de E-instruado kaj do meritas atenton kaj subtenon.

Celmodelo de instruisto de Esperanto povas esti priskribita jene:

La instruisto de Esperanto estas lingve kompetenta homo kun pedagogiaj kapabloj kaj lerto. Li aux sxi (en plua teksto li) posedas diplomon pri edukigxo minimume de la nivelo postulata por la instruista profesio en la lando kie li instruas. Li komprenas la problemojn kaj komunikajn bezonojn de multlingva kaj plurkultura medio, konas la historion de planlingvaj provoj, komprenas la historiajn kaj sociajn cirkonstancojn de ekesto de Esperanto, konas la Esperantan kulturon kaj kapablas ekspliki la rolon kaj eblojn de la internacia lingvo kaj E-komunumo. Li konas kaj komprenas la sciencajn konsiderojn de la fenomeno de lingvo kaj lingva komunikado, la bazajn konceptojn de inform- kaj komunikteorioj, kaj la psikologiajn kaj fiziologiajn aspektojn de la lernado kaj precipe lingvolernado. Li aktive uzas Esperanton kaj regas gxin minimume laux kriterioj de la meza internacia ekzameno de UEA/ILEI. Li konas la gxeneralajn didaktikajn principojn kaj instruformojn, kaj kapablas apliki ilin al sia lingvoinstrua laboro. Li konas la celojn de lingvoinstruado gxenerale kaj Esperanto-instruado speciale, kaj scipovas plani, organizi kaj prepari instrumaterialon kaj instrurimedojn. Li konas la historian evoluon kaj modernajn tendencojn de lingvoinstrua metodologio, kaj kapablas elekti kaj kombini adekvatajn instrumetodojn kaj instruteknikojn konforme al konkretaj cirkonstancoj kaj propra karaktero. Li scipovas adekvate strukturigi lecionon kaj gvidi instruhoron, krei malstrecxan kunlaboretoson kun la lernantoj, motivigi ilin al lernado kaj uzado de la lingvo kaj varbi por Esperanto-agado kaj aktiva aparteno al Esperanto-komunumo. Li estas objektiva taksanto de propra laboro kaj de progreso kaj sukceso de la lernantoj. Li pretas por plilertigxado, sekvas la evoluon de la lingvo Esperanto, gxia kulturo, edukscienco kaj edukteknologio klopodante progresigi siajn labormanieron kaj instrukapablon.

La priskribita modelo ne signifu neglekton de instruantoj kiuj ne posedas la pedagogian edukitecon kaj formalan instrukapablon en tiu grado kaj tamen sukcese gvidas kursojn kaj produktas esperantistojn. La minimuma postularo kiun ili devus plenumi povas resumigxi en lingva kompetenteco, kono de Esperanta kulturo, kapablo organizi kurson, lerte gvidi instru-horon, krei malstrecxan kunlaboretoson kun la lernantoj kaj motivigi ilin por la lernado kaj Esperanto-agado. Unusemajnaj trejnseminarioj povas grave kontribui al plilertigo de tiaj instruantoj, sed ne suficxas por fari ilin plene kompetentaj instruistoj.

El kia materialo povas produktigxi instruistoj kaj instruantoj de Esperanto? Eblas difini diversajn tipojn de celatoj de la instrukapabligo kaj pli-lertigado.

 

A.       Instruistoj de aliaj lingvoj jam plenumas plimulton de la postuloj laux la priskribita celmodelo de instruisto de Esperanto. Por sukcesi cxe la ekzameno de UEA/ILEI pri instrukapablo, ili devos ankoraux regi la lingvon, Esperanto-kulturon kaj specifajxojn de interkultura edukado kaj Esperanto-instruado.

B.       Kompetentaj esperantistoj kiuj profesie instruas aliajn fakojn jam havas certajn pedagogiajn kaj priesperantajn scipovojn kaj relative facile farigxas bonaj kursgvidantoj. Ili bezonas ekregi profesinivele specifajxojn de lingvoinstruado por farigxi agnoskitaj instruistoj de Esperanto.

C.       Kompetentaj esperantistoj kiuj ne estas profesiaj instruistoj posedas nur la Esperanto-rilatajn trajtojn de la priskribita celmodelo. La ceterajn sciojn kaj kapablojn ili povas akiri per profesinivela instru-kapabligxo. Sed kutime, se ili posedas organizkapablojn kaj naturan instrutalenton kaj pasas intensan metodikan trejnseminarion, ili jam povas esti bonaj kursgvidantoj.

Cx.  Multas instruemuloj kiuj apenaux konas la lingvon kaj didaktikan arton, sed tamen jam gvidas kursojn kaj volas verki lernolibrojn. Ili devas unue kompreni, ke entuziasmo kaj sindonemo ne suficxas por fari utilon al Esperanto-movado, kaj sekve ili aligxu al instru-kapabligaj aktivajxoj. En cxi tiu kategorio aparte gravan atenton kaj subtenon meritas junaj novaj esperantistoj kiuj entuziasme alproprigas la ideon de internacia lingvo, pretas lerni kaj volas instrui. Investo en ilian instrukapabligon garantias gajnon en pliamasigo kaj plisukcesigo de Esperanto-instruado.

TEMARO POR LA INSTRUKAPABLIGO

Se la celo de instrukapabligo estas diplomi instruistojn de Esperanto laux la priskribita modelo, tiam la instruprogramo por instrukapabligo devas kovri la sekvajn temojn:

    1.   Lingvistikaj teorioj kaj lingvolernado

    2.   La bazaj konceptoj de inform- kaj komunik-teorioj

    3.   Psikologiaj aspektoj de lernado

    4.   Sociaj kaj historiaj faktoroj de ekesto kaj pluekzisto de Esperanto. E-komunumo kaj E-kulturo.

    5.   Celoj kaj celatoj, organizaj formoj kaj niveloj de E-instruado

    6.   Instruprocezo kaj lernprocezo, didaktikaj principoj, instrustrategio, instrumetodoj kaj instruformoj

    7.   Instruanto (cxu instruisto cxu kursgvidanto) kiel faktoro de la E-instruado

    8.   Lernanto kiel faktoro de la E-instruado. Motivigo

    9.   Evoluo kaj tipologio de lingvoinstruaj metodoj

 10.   Lerniloj kaj instrumaterialoj. Perkomputila E-lernado.

 11.   E-beletro, kaj E-kulturaj temoj, situacioj kaj helpiloj en la E-instruado

 12.   Planado kaj programado de E-instruado

 13.   Planado kaj organizo de instruprocezo kaj instruhoro. Strukturo de la leciono

 14.   La rolo de muziko, ludoj kaj aliaj maltedigajxoj dum la instruhoro

 15.   Funkcioj kaj tipoj de lingvaj ekzercoj kaj lingvaj ludoj

 16.   Taksado de la instruprocezo kaj de la lernantoj

 17.   Specifajxoj de E-instruado en diversaj nacilingvaj medioj.

 18.   Tipaj lingvaj eraroj. Prevento de la eraroj

 19.   Fonetiko kaj fonologio. Lernigo de modelaj prononco, parolritmo kaj vocxmodulado

 20.   Ortografio. Uzo de majuskloj kaj interpunkcioj en Esperanto. Espe-rantigo de personaj nomoj kaj toponimoj.

 21.   Leksiko kaj semantiko. Lernigo de vortoj

 22.   Instruo pri morfologio kaj sintakso

 23.   Metodologio de interkultura edukado. Interkultura edukado per E-o

 24.   Propedeuxtika valoro de Esperanto.

Ne cxiuj temoj estas traktendaj kun cxiuj tipoj de la celatoj A - Cx, sed nur tiuj kiuj mankas laux la priskribo de koncerna tipo kompare kun la celmodelo. Simile, por instrukapabligi neprofesiajn instruantojn kaj kurs-gvidantojn, precipe el la celatoj C, oni povas porkomence redukti la temaron al la kernaj kaj plej necesaj teoriaj scioj kaj praktikaj kapabloj (ekzemple la temoj 5, 9, 13, 15 kaj 18), kaj poste plivastigadi lauxbezone kaj lauxsxtupe gxis la profesia nivelo de plena instrukapabligxo. La samo povas validi por la celatoj Cx sub kondicxo, ke ili ellernu la lingvon mem suficxe bone.

FAREBLOJ  

Nur kelkaj universitatoj diplomas instruistojn de Esperanto. La plej konata estas ELTE en Budapesxto kun sia Esperanto-fako de la Katedro Gxenerala kaj Aplikata Lingvistiko. La plej nova sukcesa klopodo tiusenca estas la Interlingvistikaj studoj cxe la Universitato de Adam Mickiewicz en Pozna˝, kies programo kovras pli ol la cxi tie listigitan temaron se studento en la tria studjaro elektas la didaktikan fakon. Menciinda estas la financa subteno de la fondajxo ESF (Esperantic Studies Foundation) el Usono per stipendioj al kelkaj studentoj de la Interlingvistikaj studoj. ESF subven-cias ankaux aliajn edukkampajn E-aktivajxojn kaj povas esti grava faktoro en la evoluo de la esperantista edukscienco kaj praktiko se la esperantistoj scipovos prezenti subvenciendajn projektojn en tiu kampo.

La signifo de la universitataj E-studoj ne limigxas al la nombro de diplomitoj, kiu fakte postrestas la bezonojn kaj ambiciojn de Esperanto-movado, sed la universitata E-agado estas grava ankaux por la evoluo de la E-metodiko kaj la produktado de interlingvistikaj kaj metodikaj stud-materialoj precipe por la temoj kiujn ne aux ne bone kovras la E-metodikaj cxefverkoj de Rakusxa, Szerdahelyi, Szanser kaj Melnikov. Aliflanke, la universitataj E-diplomitoj estas la homforto kiu kapablas plu eduki novajn E-instruantojn en eksteruniversitataj edukformoj. La aktualaj streboj kolekti kaj sistemigi informojn pri instruado de Esperanto en universitatoj (G. Pirlot, edukado.net) devus ebligi pli bonan kunordigadon kaj utiligadon de la rezultoj de la universitataj Esperanto-studoj.

Malpli kompletaj ol la universitataj studoj, sed pli amasaj, estas metodikaj kursoj kaj aliaj formoj de edukado kaj trejnado de E-instruantoj kiuj okazas cxefe cxe pluraj E-kursejoj (E-centroj kaj institutoj) kaj okaze de diversaj esperantistaj renkontigxoj. Ilia graveco por popularigado kaj lernigado de Esperanto estas nekontestebla, kaj povus farigxi ecx pli granda per iom pli da kunordigado surbaze de komunaj instruprogramoj aprobotaj de la komitatoj de ILEI kaj UEA. Ekzemple, pasxon al pli kompleta instrukapabligado faras IEI per la nove anoncita plano de IEI pri dusxtupaj porinstruistaj seminarioj ne nur Cseh-metodaj.

Alian pasxon al la celmodelo de Esperanto-instruisto faras la Somera Esperanto-Lernejo Cxacxak kun sia Metodika seminario. En la sesio kiu okazos fine de junio 2003 estos pritraktitaj ses temoj el la listigitaj 24 kaj estos fiksita plano de pluaj pasxoj: novaj seminarioj, ekzamenoj pri la instrukapablo kaj interseminaria malcxeesta laboro kun la kandidatoj. Simile povas fari ankaux aliaj Esperanto-kursejoj.

En cxiuj tiuj kaj aliaj samcelaj aktivajxoj ILEI devus plenumi sian rolon de kunordiganto kaj kunrealiganto, kaj aktivi kiel proponanto de kunlaboro kaj subtenanto de bonaj iniciatoj.

KONKLUDO

La aktivajxoj iniciatitaj ene de UEA, ILEI kaj IEI por pli vasta kaj pli bone organizita edukado de instruistoj kaj instruantoj de Esperanto devas konvergxi al klare difinitaj celoj kaj koheraj instruprogramoj. La praktika celo estas efektivigi sistemon de seminarioj kaj aliaj formoj de cxeesta kaj malcxeesta lernado kaj trejnado kun funkciantaj ekzamenoj pri instru-kapablo, inkluzive la universitatajn Esperanto-studojn kaj ties produktojn kaj servojn. Estas grave, ke la komitatoj de ILEI kaj UEA aprobu cxi-koncernajn decidojn kiuj instigu malferman kaj sistemecan kunlaboron inter la agantoj sur la eduka kampo de E-komunumo.

LITERATURO

[1]    Rakusxa R., Metodiko de la E-instruado, Mladinska Knjiga, Ljubljana 1970

[2]    Szerdahelyi I., Metodologio de Esperanto: Lingvoinstruado kaj parol-aproprigo, ELTE, Budapest, 1975

[3]    Szanser I., Teorio kaj praktiko de lingvo-instruado, ILEI, Budapesxto, 1992

[4]    Melnikov A., La cxefaj principoj de fremdlingvo-instruado ("Instruado - sen turmentado!"), 1999

[5]    http://www.training-youth.net/tkit2/tkit2.pdf: Methodology in Language Learning T-kit, Council of Europe, Directorate of Youth and Sport.

Radojica PetroviŠ,

Universitato de Kragujevac, Teknika Fakultato en Cxacxak